گیاه دارویی سیر – قسمت چهارم

اثرات ضد میکروبی

لوئیس پاستور برای اولین بار اثرات ضد باکتریایی پیاز و سیر را توصیف نمود. از لحاظ تاریخی، سیر در سراسر جهان برای مبارزه با عفونت ­های باکتریایی استفاده شده است. سیر دارای فعالیت ضد ویروس، ضد باکتری و ضد قارچ است (۱, ۲). سیر توانایی مهار فعالیت باکتری ­های بیماری زا همچون: آئروباکتر (Aerobacter)، آئروموناس (Aeromonas)، باسیلوس (Bacillus)، سیترلا (Citrella)، سیتروباکتر (Citrobacter )، کلستریدیوم (Clostridium)، انتروباکتر (Enterobacter)، اشریشیاکلای (Escherichia coli)، کلبسیلا (Klebsiella)، لاکتوباسیلوس (Lactobacillus)، شیگلا (Shigella)، سراشیا (Serratia)، سالمونلا (Salmonella)، سودوموناس (Pseudomonas)، استافیلاکوکوس (Staphylococcus)، استرپتوکوکوس (Streptococcus ) و ویبریو (Vibrio) را دارد (۳). همچنین مشخص شده است:

 1)­ سیر، طیف وسیعی از اثرات آنتی بیوتیکی در برابر باکتری ­های گرم مثبت و گرم منفی نشان می ­دهد (۴, ۵).

 2) اسهال ناشی از سویه­ های انتروتوکسیک اشریشیاکولای و دیگر باکتری ­های پاتوژنیک روده ­ای در انسان و حیوان به راحتی توسط سیر مهار می ­شود (۶-۸).

 3)­ حتی ارگانیسم­ هایی که در برابر آنتی بیوتیک ­ها مقاومت نشان داده اند، به سیر پاسخ می­دهند (۹).

 4) ­از ترکیب سیر با سایر آنتی بیوتیک­ها، خاصیت سینرژیستی کامل یا نسبی حاصل شده است (۱۰).

 5) فعالیت ضد سلی خوبی در خوکچه هندی توسط روغن تهیه شده از سیر نشان داده شد است (۱۱).

 6) ­عدم مقاومت کامل باکتری ها به سیر تأیید شده است (۱۲, ۱۳).

 7) ­تولید توکسین­ های باکتریایی توسط سیر جلوگیری می­ شود (۱۴).

گرم کردن، ذخیره سازی و قرار دادن آب سیر تازه در معرض اشعه ماوراء بنفش به طور قابل توجهی باعث مهار فعالیت ضد میکروبی آن در برابر پاتوژن­ های رایج انسانی می­شود (۱۵). ترکیبات آلیسین (Allicin)، متیل آلیل تیوسولفینات­ ها (Methyl allyl thiosulfinate) و آلیل متیل سولفینات­ ها  (methyl sulfinate Allyl) اجزای تشکیل دهنده اصلی موجود در پودر آبی سیر می باشند در حالی که ترکیب قطبی آلین (Allin) در عصاره آبی سیر مشاهده نشده است (۱۶). بر اساس مطالعات مختلف آلیسین و آلیل متیل به همراه متیل آلیل تیوسولفینات دارای اثرات مهار کنندگی مشخص بر رشد هلیکوباکتر پیلوری (Helicobacter pylori)، عامل اصلی بروز بیماری های شدید معده همچون زخم (ulcer) و حتی سرطان معده هستند ­(۱۷, ۱۸). حداقل غلظت مهاری علیه فعالیت میکروبی هلیکوباکتر پیلوری، ۴۰ میکروگرم در میلی لیتر می باشد. سرطان معده، یکی از انواع سرطان های پیشرونده در کشورهای در حال توسعه و یکی از دو نوع سرطان بسیار رایج دنیا محسوب می شود که یکی از علل دخیل در این بیماری، هلیکوباکتر پیلوری می باشد. افرادی که سبزیجات خصوصاً جنس آلیوم (Allium) در زنجیره غذایی آنها وجود دارد، میزان ابتلاء به سرطان خصوصاً سرطان معده در آنها کمتر دیده می ­شود.

آلیسین و تیوسولفینات­ ها نقش مهمی در فعالیت آنتی بیوتیکی سیر دارند. فعالیت ضد میکروبی آلیسین عمدتاً از طریق مهار سنتز RNA انجام می شود، هر چند مهار سنتز DNA و پروتئین نیز تا حدی مشاهده شده است. عصاره سیر باعث جلوگیری از رشد پاتوژن ­های خوراکی  و پروتئاز­های خاص می ­شود و بنابراین می تواند اثر درمانی ارزشمندی در جلوگیری و درمان عفونت های دهانی-دندانی (عفونت لثه) از جمله Periodontitis داشته باشد­ (۱۹, ۲۰).

اثرات ضد قارچ

علاوه بر اثرات ضد باکتریال، سیر گیاه ارزشمندی در درمان عفونت های قارچی نیز محسوب می شود. فعالیت ضد قارچی عصاره سیر در ۴۰ گونه از پاتوژن ­های قارچی  نشان داده شده است و رشد ۸ جنس از ۱۵ جنس این پاتوژن ­ها مورد مطالعه قرار گرفته است (۲۱-۲۳).

در مقایسه فعالیت­ های  ضد قارچی عصاره سیر با داروهای ضد قارچ نیستاتین، گریزوفولوین و آمفوتریسین B، سیر فعالیت گسترده­ای را در برابر ۱۷ گونه از قارچ ها از جمله درماتوفیت ­ها، مخمرها، آسپرژیلوس و پنسیلیوم از خود نشان می دهد و از این نظر طیف اثرات ضد قارچی آن از داروی نیستاتین گسترده تر بوده است (۲۴). همچنین عصاره آبی سیر در جلوگیری از رشد چندین گونه قارچ پاتوژن مانند کاندیدا آلبیکنس، هیستوپلاسما کپسولاتوم (Histoplasma capsulatum) ( قارچی که باعث ایجاد بیماری مشابه سل می­شود) مؤثر می باشد (۲۵). آلیسین به عنوان جزء موثره اصلی در عصاره آبی پیاز (بالب) سیر با فعالیت علیه گونه کاندیدا آلبیکانس است (۲۶, ۲۷). در مطالعه دیگر که به بررسی فعالیت ضد قارچی ترکیبات خالص شده مختلف سیر علیه Aspergillus niger و Candida albicans، پرداخته، مشخص شده است که ترکیبات ارگانوسولفوره Ajoene فعالیت قوی تری نسبت به آلیسین دارند ­(۲۸). عصاره آبی سیر، اثرات مهاری و کشنده در برابر رشد قارچ­ های دخیل در بروز مننژیت قارچی از جمله گونه کریپتوکوکوس نئوفرمنس ( Cryptococcus­Neoformans از خود نشان می دهد (۲۹) به طوریکه در چین، سیر به طور مکرر برای درمان عفونت های ناشی از کریپتوکوکوس منینژیتیس (Cryptococcus meningitis) مورد استفاده قرار می­گیرد (۳۰). کاهش رشد کاندیدا آلبیکنس توسط عصاره آبی سیر به علت مهار سنتز اسید های نوکلئیک، پروتئین ها و لیپید ها بوده است. آلیسین فعالیت قارچ کشی یون­های مس (⁺⁺Cu)را در برابر سایر گونه ­های قارچ تقویت می ­نماید (۳۱). آلیسین باعث تشکیل کمپلکس انحلال پذیر ⁺⁺Cu با پروتئین غشای پلاسما می ­شود.آلیسین دارای سمیت انتخابی بر انواع میکروب ها و قارچ ها می باشد و سلول­ های انسانی از اثرات سمی آن در دوز های درمانی آسیب نمی بینند (۳۲).

اثرات ضد ویروس

از دیگر فعالیت های فارماکولوژیک سیر می توان به اثرات ضد ویروسی آن اشاره نمود. فعالیت ­های ضد ویروسی سیر در برابر ویروس ­های منتخب، از جمله ویروس هرپس سیمپلکس تیپ ۱ و تیپ ۲، ویروس پارا آنفولانزای تیپ ۳، ویروس واکسینیا و رینو ویروس تیپ ۲ مورد مطالعه قرار گرفته و نشان داده شده است که ترکیبات از سیر مانند ajoene، آلیسین، آلیل متیل تیوسولفینات، متیل آلیل تیوسولفینات­، اثرات ضد ویروس قوی تری نسبت به دیگر ترکیبات آن دارند (۳۳). سیلوز و همکاران بر اساس مطالعه خود بر روی ۱۴۶ داوطلب، گزارش کردند که مکمل سیر بدلیل وجود آلیسین، می ­تواند از عفونت ویروس سرماخوردگی جلوگیری کند. دی آلیل تری سولفید (Diallyl trisulfide) در پیاز (بالب) سیر دارای فعالیت ضد ویروس سیتومگالوویروس (anti-HCMV) است و این مکانیسم با سرکوب رونویسی ژن یعنی ژن ie در ارتباط است (۳۴).

در مجموع نتایج مطالعات متعدد که در اینجا تنها به گوشه کوچکی از آنها اشاره شد، نشان می دهد که استفاده از این گیاه دارویی علاوه بر اثرات مفید بر ارگان های بدن ما، دارای اثرات کشنده یا مهاری بر انواع مختلفی از گونه های میکروبی، قارچ ها و ویروس ها می باشد. با توجه به این خصوصیات، گیاه دارویی سیر، پتانسیل بالایی در پیشگیری و درمان عفونت های ناشی از پاتوژن های فوق دارد. به عبارتی می توان گفت که یافته های جدید، تأییدی بر کاربرد های این گیاه در طب سنتی و اصیل ایرانی است که از آموزه های پیشکسوتان این عرصه به یادگار مانده است.

1. Lehmann FA. Untersuchungen über allium sativum (Knoblauch). Naunyn-Schmiedeberg’s Archives of Pharmacology. 1930;147(4):245-64.
2. Collard PJ, Collard P. The development of microbiology: CUP Archive; 1976.
3. Bhandari PR. Garlic (Allium sativum L.): A review of potential therapeutic applications. International Journal of Green Pharmacy (IJGP). 2012;6(2).
4. Farbman KS, Barnett ED, Bolduc GR, Klein JO. Antibacterial activity of garlic and onions: a historical perspective. The Pediatric infectious disease journal. 1993;12(7):613.
5. Kabelik J, Hejtmankova-Uhrova N. The antifungal and antibacterial effects of certain drugs and other substances. Vet Med(Pragu). 1968;13:295-303.
6. Caldwell DR, Danzer CJ. Effects of allyl sulfides on the growth of predominant gut anaerobes. Current Microbiology. 1988;16(5):237-41.
7. Kumar A, Sharma VD. Inhibitory effect of garlic (Allium sativum Linn.) on enterotoxigenic Escherichia coli. The Indian Journal of Medical Research. 1982;76:66-70.
8. Rees L, Minney S, Plummer N, Slater J, Skyrme D. A quantitative assessment of the antimicrobial activity of garlic (Allium sativum). World Journal of Microbiology and Biotechnology. 1993;9(3):303-7.
9. Jezowa L, Rafinski T, Wrocinski T. Investigations on the antibiotic activity of Allium sativum L. L Herba pol. 1966;12:3-13.
10. Didry N, Dubreuil L, Pinkas M. Antimicrobial activity of naphtoquinones and Allium extracts combined with antibiotics. Pharmaceutica Acta Helvetiae. 1992;67(5-6):148-51.
11. Jain R. Antitubercular activity of garlic oil. INDIAN DRUGS-BOMBAY-. 1993;30:73-.
12. Dankert J, Tromp T, Klasen H. Antimicrobial activity of crude juices of Allium ascalonicum, Allium cepa and Allium sativum. Zentralblatt fur Bakteriologie, Parasitenkunde, Infektionskrankheiten und Hygiene Erste Abteilung Originale Reihe A: Medizinische Mikrobiologie und Parasitologie. 1979;245(1-2):229-39.
13. Singh K, Shukla N. Activity on multiple resistant bacteria of garlic (Allium sativum) extract. Fitoterapia. 1984.
14. DE WIT JC, Notermans S, Gorin N, Kampelmacher E. Effect of garlic oil or onion oil on toxin production by Clostridium botulinum in meat slurry. Journal of food protection. 1979;42(3):222-4.
15. Al-Waili NS, Saloom KY, Akmal M, Al-Waili TN, Al-Waili AN, Al-Waili H, et al. Effects of heating, storage, and ultraviolet exposure on antimicrobial activity of garlic juice. Journal of medicinal food. 2007;10(1):208-12.
16. Hughes BG, Lawson LD. Antimicrobial effects of Allium sativum L.(garlic), Allium ampeloprasum L.(elephant garlic), and Allium cepa L.(onion), garlic compounds and commercial garlic supplement products. Phytotherapy Research. 1991;5(4):154-8.
17. Cañizares P, Gracia I, Gómez LA, García A, de Argila CM, Boixeda D, et al. Thermal degradation of allicin in garlic extracts and its implication on the inhibition of the in‐vitro growth of Helicobacter pylori. Biotechnology progress. 2004;20(1):32-7.
18. Cañizares P, Gracia I, Gómez LA, de Argila CM, Boixeda D, García A, et al. Allyl‐thiosulfinates, the bacteriostatic compounds of garlic against Helicobacter pylori. Biotechnology progress. 2004;20(1):397-401.
19. Bakri I, Douglas C. Inhibitory effect of garlic extract on oral bacteria. Archives of oral biology. 2005;50(7):645-51.
20. Groppo F, Ramacciato J, Motta R, Ferraresi P, Sartoratto A. Antimicrobial activity of garlic against oral streptococci. International journal of dental hygiene. 2007;5(2):109-15.
21. Appleton JA, Tansey MR. Inhibition of growth of zoopathogenic fungi by garlic extract. Mycologia. 1975;67(4):882-5.
22. Shadkchan Y, Shemesh E, Mirelman D, Miron T, Rabinkov A, Wilchek M, et al. Efficacy of allicin, the reactive molecule of garlic, in inhibiting Aspergillus spp. in vitro, and in a murine model of disseminated aspergillosis. Journal of Antimicrobial Chemotherapy. 2004;53(5):832-6.
23. Ledezma E, Apitz-Castro R. Ajoene the main active compound of garlic (Allium sativum): a new antifungal agent. Revista iberoamericana de micologia. 2006;23(2):75-80.
24. Srivastava K. Effects of aqueous extracts of onion, garlic and ginger on platelet aggregation and metabolism of arachidonic acid in the blood vascular system: in vitro study. Prostaglandins, Leukotrienes and Medicine. 1984;13(2):227-35.
25. Srivastava K, Tyagi O. Effects of a garlic-derived principle (ajoene) on aggregation and arachidonic acid metabolism in human blood platelets. Prostaglandins, leukotrienes and essential fatty acids. 1993;49(2):587-95.
26. Barone F, Tansey M. Isolation, purification, identification, synthesis, and kinetics of activity of the anticandidal [Candida albicans] component of Allium sativum, and a hypothesis for its mode of action [Fungicidal activity of garlic]. Mycologia. 1977.
27. Yamada Y, Azuma K. Evaluation of the in vitro antifungal activity of allicin. Antimicrobial agents and chemotherapy. 1977;11(4):743-9.
28. Yoshida S, Kasuga S, Hayashi N, Ushiroguchi T, Matsuura H, Nakagawa S. Antifungal activity of ajoene derived from garlic. Appl Environ Microbiol. 1987;53(3):615-7.
29. Singh K, Singh D. Molluscicidal activity of plant derived molluscicides. Journal of herbs, spices & medicinal plants. 1998;5(2):67-72.
30. Abdullah TH, Kandil O, Elkadi A, Carter J. Garlic revisited: therapeutic for the major diseases of our times? Journal of the National Medical Association. 1988;80(4):439.
31. Ogita A, Fujita K-i, Taniguchi M, Tanaka T. Dependence of synergistic fungicidal activity of Cu2+ and allicin, an allyl sulfur compound from garlic, on selective accumulation of the ion in the plasma membrane fraction via allicin-mediated phospholipid peroxidation. Planta medica. 2006;72(10):875-80.
32. Davis SR. An overview of the antifungal properties of allicin and its breakdown products–the possibility of a safe and effective antifungal prophylactic. Mycoses. 2005;48(2):95-100.
33. Weber ND, Andersen DO, North JA, Murray BK, Lawson LD, Hughes BG. In vitro virucidal effects of Allium sativum (garlic) extract and compounds. Planta medica. 1992;58(05):417-23.
34. Zhen H, Fang F, Ye D-y, Shu S-n, Zhou Y-f, Dong Y-s, et al. Experimental study on the action of allitridin against human cytomegalovirus in vitro: Inhibitory effects on immediate-early genes. Antiviral research. 2006;72(1):68-74.