گیاه دارویی سیر-قسمت اول

اثرات درمانی گیاه دارویی سیر؛

قسمت اول: بیماری های قلبی-عروقی؛ فشار خون بالا

نام عمومی: سیر

نام علمی: Allium sativum

خانواده: Alliaceae

ترکیبات مؤثره: سیر حاوی روغن های فرار و ترکیبات حاوی سولفور (تیوآلیل ها و مشتقات آن ها نظیر آلیئین ، آلیسین، آجوئن، دی آلیل دی سولفاید و دی آلیل تری سولفاید) که متعاقب بریده یا جویده شدن به میزان زیادی توسط واکنش آنزیمی (آلیناز)آزاد می شوند. همچنین این ترکیبات فعال سولفوره عامل اصلی محافظت و نگهداری سیر در برابر باکتری و قارچ هاست. بوی تند سیر تازه تکه تکه شده ناشی از آزاد شدن ماده موثره آلیسین است. آنزیم آلیناز که مسئول تولید ترکیبات سولفوره اصلی گیاه است (۱)، در برابر حرارت ناپایدار بوده و تجزیه می گردد.

برای اطلاعات از جزئیات مواد موثره سیر به این صفحه مراجعه نمایید.

تبدیل آنزیمی ماده موثره آلیئین به آلیسین 

شواهد تاریخی نشان می دهد که استفاده درمانی از گیاه سیر به ۱۵۵۰ سال پیش از میلاد مسیح بر می گردد. در این زمان عمدتا از سیر برای درمان بیماری های قلبی، تومورها و سر درد استفاده می شده است. همچنین شواهدی به نفع استفاده درمانی به عنوان محرک نیروی جنسی، هموروئید و درمان گزیدگی مار موجود است (۲). نتایج مطالعات نشان می دهد که در مناطق خاورمیانه کنونی نیز از این گیاه برای درمان موارد متعددی استفاده می شده است که از آن جمله می توان به برونشیت، فشار خون بالا، بیماری کبدی، بیماری های التهابی مانند تب و روماتیسم و بیماری های گوارشی نظیر اسهال خونی یا بلغمی، نفخ، اسپاسم های گوارشی و انگل های روده ای اشاره کرد.

با پیشرفت علم پزشکی و پژوهش های مرتبط با گیاهان دارویی در عصر حاضر اثرات شگفت انگیز این گیاه دارویی بیش از پیش نمایان شده است. مطالعات مختلف فارماکولوژیک مواردی از مکانیسم های دخیل در اثرات درمانی آن را استخراج کرده اند. امروزه سیر به عنوان ترکیبی قدرتمند در درمان بیماری های قلب و عروق جایگاه خاصی دارد. در زیر به مواردی از کاربردهای درمانی گیاه سیر اشاره شده است.

مصارف درمانی گیاه دارویی سیر:

• فشار خون بالا
• پایین آورنده چربی خون بویژه کلسترول
• ضد تجمع پلاکتی
• جلوگیری از تصلب شرائین و بیماری های عروق کرونر
• بهبود گردش خون
• بیماری های عفونی
• جلوگیری و/یا درمان انواعی از سلول های سرطانی و تومورها

اثرات درمانی گیاه سیر(۸)

در بخش نخست اثرات کاهنده فشارخون گیاه دارویی سیر را از دید مقالات علمی مستند مورد بررسی قرار می دهیم.

مطالعات مختلف حیوانی و انسانی نشان داده اند که استفاده از عصاره گیاه سیر یا ماده موثره آلیسین می تواند به طور معنی داری باعث کاهش فشار خون و درنتیجه کاهش ریسک بیماری های قلبی گردد. از مکانیسم های فارماکولوژیک دخیل در این اثرات می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- اثرات گشاد کنندگی عروقی؛ افزایش میزان بیان یا فعالیت آنزیم نیتریک اکساید سینتاز عروقی و در نتیجه افزایش آزادسازی نیتریک اکساید از اندوتلیوم در بستر عضلات صاف عروق توسط ترکیبات پلی سولفاته در سیر(۳) (مکانیسم مشابه با داروی نیتروگلیسیرن)

۲- تحریک تولید ناقل گازی هیدروژن سولفاید (H2S) و اثرات شل کندگی عروقی حاصل از آن در عروق توسط ترکیبات پلی سولفاته در سیر(۳, ۴)

۳- باز کردن کانال های پتاسیم عروق و هایپرپلاریزه شدن عروق(۳) مشابه برخی مهارکننده های کانال کلیسم و گشاد کننده های عروقی مستقیم

۴- فعال سازی پمپ های سدیم در کلیه و کاهش غلظت  سدیم داخل سلولی(۵) مشابه داروهای مدر

۵- مهار آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE) مشابه داروهایی نظیر کاپتوپریل

نتایج مطالعات در یازده مطالعه متا-آنالیز اثرات کاهنده فشار خون ترکیبات مختلف حاوی سیر در دوزهای متفاوت را به درستی نشان می دهند(۶). بر اساس نتایج بدست آمده، مصرف مداوم سیر با کاهش فشار خون سیستولی به میزان ۱۰ میلی متر جیوه و دیاستولی به میزان ۸ میلی متر جیوه (معادل کاهش ایجاد شده با بسیاری داروهای رایج مورد استفاده در بیماری پر فشاری خون) همراه بوده است. (۳) . شایان ذکر است که کاهش در فشار خون سیستولی و دیاستولی به میزان فوق تنها در بیماران مبتلا به فشار خون بالا بوده و در افراد با فشار خون نرمال این کاهش چشمگیر نیست(۷).

صرف داشتن اثرات دارویی بالقوه که از ویژگیهای گیاهان دارویی است نمی تواند تضمین کننده ایمنی در استفاده از این ترکیبات باشد. چنانچه در بخش گیاهان دارویی گفته شد گیاهان دارویی در مقادیر فارماکولوژیک، داروهایی حقیقی با عوارض جانبی واقعی هستند لذا توجه به موارد مصرف، احتیاط در مصرف، منع مصرف، استفاده در بارداری و شیردهی، استفاده همزمان با سایر داروها و بسیاری ملاحظات دیگر در مورد آنها باید به دقت در نظر گرفته شود.   

افزایش میزان خونریزی متعاقب مصرف دوزهای بالای سیر به دلیل اثرات مهارکنندگی آن بر تجمع پلاکتها می باشد

1. MDidea. Constituents and Phytochemicals of Garlic.Allium sativum L. Available from: https://www.mdidea.com/products/new/new00105.html.
2. Bathaei F-S, Akhondzadeh S. Cardiovascular Effects of Allium Sativum (Garlic): An Evidence-Based Review2008.
3. Ried K, Fakler P. Potential of garlic (Allium sativum) in lowering high blood pressure: mechanisms of action and clinical relevance. Integr Blood Press Control. 2014;7:71-82. doi: 10.2147/ibpc.s51434. PubMed PMID: 25525386; PubMed Central PMCID: PMCPmc4266250.
4. Benavides GA, Squadrito GL, Mills RW, Patel HD, Isbell TS, Patel RP, et al. Hydrogen sulfide mediates the vasoactivity of garlic. Proc Natl Acad Sci U S A. 2007;104:17977-82. doi: 10.1073/pnas.0705710104. PubMed PMID: 17951430; PubMed Central PMCID: PMCPmc2084282.
5. Al-Qattan KK, Khan I, Alnaqeeb MA, Ali M. Mechanism of garlic (Allium sativum) induced reduction of hypertension in 2K-1C rats: a possible mediation of Na/H exchanger isoform-1. Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids. 2003;69:217-22. PubMed PMID: 12907130.
6. Ried K, Frank OR, Stocks NP, Fakler P, Sullivan T. Effect of garlic on blood pressure: a systematic review and meta-analysis. BMC Cardiovasc Disord. 2008;8:13. doi: 10.1186/1471-2261-8-13. PubMed PMID: 18554422; PubMed Central PMCID: PMCPmc2442048.
7. Reinhart KM, Coleman CI, Teevan C, Vachhani P, White CM. Effects of garlic on blood pressure in patients with and without systolic hypertension: a meta-analysis. Ann Pharmacother. 2008;42:1766-71. doi: 10.1345/aph.1L319. PubMed PMID: 19017826.
8. Foroutan-Rad M, Tappeh KH, Khademvatan S. Antileishmanial and Immunomodulatory Activity of Allium sativum (Garlic): A Review. Journal of evidence-based complementary & alternative medicine. 2017;22(1):141-55.