تداخلات دارویی-قسمت-دوم

سایر تداخلات دارویی

یکی دیگر از انواع تداخلات،  تداخلات غذا – دارو که به لحاظ بالینی شناخته شده است مربوط به آب گریپ فروت ­(مهار کننده آنزیم CYP3A به ویژه در روده) و داروهای متابولیزه شده توسط آنزیم  CYP3A از زیر واحد های سیتوکروم  P450است (۱). بنابراین مصرف همزمان دارو با آب گریپ فروت سبب می ­شود که غلظت پلاسمایی دارو مصرفی فراتر از حد پیش بینی شده افزایش یابد. به عنوان مثال در مورد تداخل داروی نیفدیپین و آب گریپ فروت، اثرات دارو می تواند تا ۳ روز پس از مصرف آب گریپ فروت ادامه یابد و در این خصوص، لازم است به بیماران تذکر داده شود. مطالعات مشخص کرده است که  استعمال دخانیات باعث االقاء و افزایش فعالیت آنزیم CYP1A2 از زیر واحدهای سیتوکروم  P450می­ شود. این موضوع پایین آمدن سطح خونی مورد انتظار داروی تجویز شده را به همراه دارد. به عنوان مثال، زمانی که داروی تئوفیلین برای یک فرد سیگاری تجویز می­ شود، در صورت ترک استعمال سیگار، خطر سمیت دارویی به علت افزایش سطح پلاسمایی تئوفیلین وجود دارد. بنابراین، با توجه به اهمیت تداخلات دارویی فوق الذکر لازم است در هنگام تجویز دارو در مورد استفاده از غذاهای خاص، میوه ها و استعمال دخانیات اطلاعات مناسب اخذ گردد. و در صورت لزوم توصیه های دارویی متناسب با آن به بیمار ارائه شود (۲).

در سال ­های اخیر، با توجه به مصرف گسترده از گیاهان دارویی در درمان بیماری ها، خطر بروز تداخلات گیاه – دارو به طور فزاینده ای افزایش یافته است. علی رغم باور بسیاری از متخصصان و عموم جامعه این نوع از تداخلات دارویی می تواند بسیار خطرناک باشد. به عنوان مثال یکی از گیاهانی که در صورت مصرف همزمان با داروها می تواند تداخلات دارویی بسیار خطرناکی ایجاد نماید علف چای یا گل راعی (St. John’s Wort) می باشد که به عنوان یک القاء کننده آنزیم و CYP3A4 و برخی دیگر از زیر واحدهای سیتوکروم P450 عمل می کند. بنابراین در بیمارانی که متابولیسم داروهای مصرفی شان از طریق  این مسیر صورت می گیرد، چنانچه به صورت همزمان از علف چای استفاده کرده باشند، خطر کاهش اثر بخشی دارو وجود دارد. این مسأله می تواند موجب پیامدهای جبران ناپذیری در بیماران گردد که می توان به عنوان نمونه به موارد زیر اشاره کرد (۳, ۴):

• در بیماران مبتلاء به ایدز دریافت کننده داروهای ضد ویروس مانند ریتوناویر
• در بیماران دریافت­ کننده داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی بعد از پیوند عضو
• بیماران دریافت کننده داروهای نظیر وارفارین و دیگوکسین
• زنان مصرف کننده داروهای خوراکی ضد بارداری

علاوه بر موارد اشاره شده، مصرف همزمان علف چای با برخی داروهای دیگر نیز می تواند منجر به تغییر در پاسخ دهی بیماران گردد مانند داروهای پایین آورنده چربی از گروه استاتین ها (لوواستاتین) و برخی داروهای آرام بخش مانند بنزودیازپین ها (آلپرازولام).

همچنین از موارد دیگر تداخلات گیاه – دارو می توان به افزایش خطر خونریزی در صورت استفاده همزمان وارفارین با فراورده های گیاهی حاوی ترکیبات گیاهی مانند جینکو (Ginko bibola) و سیر (Garlic) اشاره کرد (۵). همچنین گزارش شده است که مصرف همزمان فراورده گیاهی جین ­سینگ با وارفارین می ­تواند بر تست INR (معرف عملکرد داروی ضد انعقادی وارفارین) تأثیر بگذارد. (۵, ۶).

لذا با توجه به توانایی گیاهان و فرآوردهای گیاهی در تغییر دادن اثرات فارماکولوژیک داروها در صورت استفاده همزمان رعایت مواردی از قبیل دوز مصرفی و فاصله زمانی مصرف بسیار حائز اهمیت می باشد.

چگونگی به حداقل رساندن تداخلات دارویی

به خاطر آوردن تمامی تداخلات مهم بالینی و چگونگی رخ داد آن، امری بسیار دشوار است. با این حال، اصول کلی و عمومی وجود دارد که می تواند برای تجویزکنندگان مفید باشد تا خطر بروز تداخلات دارویی در بیماران را به حداقل برساند (۷) که به چند مورد از آن اشاره می­شود:

۱- ­توجه لازم نسبت به تجویز همزمان داروهایی که دارای پنجره درمانی محدود هستند (مثل داروهای ضد انعقاد، داروهای ضد تشنج و دیگوکسین).

۲- داشتن آگاهی لازم از داروهایی که به عنوان القاء کننده و یا مهار کننده آنزیم شناخته شده­اند.

۳- آشنایی با نحوه جذب، توزیع، متابولیسم و دفع داروهای تجویز شده و پتانسیل آن­ها در بروز تداخلات فارماکوکینتیکی با سایر داروها.

۴- در نظر داشتن مکانیسم اثر داروی تجویز شده جهت اجتناب از بروز تداخلات فارماکودینامیکی با سایر داروها یا داروهای گیاهی و مواد غذایی.

۵- پرهیز از استفاده ترکیبی داروها چنانچه پتانسیل بروز خطر بیش از مزایای آن باشد (به خصوص داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی).

۶- توجه به استفاده از دارو در گروه های ویژه مانند کودکان، سالمندان، زنان باردار و شیرده و بیماران مبتلاء به بیماری ­های مزمن.

منابع

1. Kiani J, Imam SZ. Medicinal importance of grapefruit juice and its interaction with various drugs. Nutrition journal. 2007;6(1):33.
2. Agarwal KC. Therapeutic actions of garlic constituents. Medicinal research reviews. 1996;16(1):111-24.
3. Di YM, Li CG, Xue CC, Zhou S-F. Clinical Drugs that Interact with St. John’s Wort and mplication in Drug Development. Current pharmaceutical design. 2008;14(17):1723-42.
4. Izzo A. Drug interactions with St. John’s Wort (Hypericum perforatum): a review of the clinical evidence. International journal of clinical pharmacology and therapeutics. 2004;42(3):139-48.
5. Teeling M, Feely J. Adverse drug reactions: reducing the risk in older people. PRESCRIBER-LONDON THEN GUILDFORD-. 2005;16(21):12.
6. Lancaster JE, Collin H. Presence of alliinase in isolated vacuoles and of alkyl cysteine sulphoxides in the cytoplasm of bulbs of onion (Allium cepa). Plant Science Letters. 1981;22(2):169-76.
7. Baxter K. Stockley’s Drug Interactions 9: London: Pharmaceutical Press; 2012.